hüseyin yılmaz.jpg

KIZKUŞU (Vanellus vanellus)

Geniş siyah göğüs bandı, beyaz karnı ve turuncu kuyruk altı lekesi ile orta boy bir kuştur. Uzaktan siyah-beyaz gözükse de yakından bakıldığında koyu yeşil üst tarafı mor-mavi renkte parıldamaktadır. Tepesi siyah, başın geri kalanı ise beyaz-kahverengi renklere sahiptir. İnce ve uzun ibiği uzaktan fark edilmektedir. Kısa siyah bir gagaya ve ince koyu pembe bacaklara sahiptir. Erkekler dişilerden uzun ibikleri, göğüslerinin daha siyah olması ve kanatlarının genişliğiyle ayrılabilir. Ayrıca üreme döneminde erkeklerin yüzleri daha keskin siyah-beyaz hatlara sahiptir. Gençler ise yetişkinlere göre çok kısa olan ibikleri ve sönük renklerdeki tüyleri ile ayırt edilebilir.

Fotoğraf: Hüseyin Yılmaz

Dünya'da Kızkuşları

Avrupa'dan Asya'ya kadar geniş yayılışı olan göçmen bir kuştur. Kuzey Afrika'nın ise küçük bir kısmında yayılış göstermektedir. Dünya popülasyonunun 5,600,000-10,500,000 birey olduğu tahmin edilmektedir.

Türkiye'de Kızkuşları

Ülkemizde başta İç ve Doğu Anadolu olmak üzere Ege Bölgesi, Karadeniz kıyıları, Marmara Bölgesi, Akdeniz Bölgesi'nin iç kesimleri ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin doğusunda yayılış göstermektedir. Türkiye'de üreyen kızkuşu popülasyonunun 10.000-20.000 çift olduğu tahmin edilmektedir.

Kızılırmak Deltası'nda Kızkuşları

Kızılırmak Deltası sahip olduğu ıslak ve kuru çayırlar ile tarım alanları gibi habitatlar nedeniyle göçmen kızkuşlarının üremek için tercih ettiği alanlardan biridir. 1992 yılında, Kızılırmak Deltası’nda üreyen Kızkuşu popülasyonun 100-125 çift olduğu ifade edilmiştir. Delta kışlayan kızkuşlarına da ev sahipliği yapmaktadır. Kış Ortası Sukuşu Sayımlarına (KOSKS) göre 2017 yılında maksimum 5,368 birey kaydedilmiştir. 

Kemal Sondaş.jpg
Gökhan Coral.JPG

Habitat

Beslenme

Tarım arazileri, özellikle de çeltik tarlaları kızkuşlarının tercih ettiği başlıca habitatlar arasındadır. Bunun yanı sıra sulak ve açık otlaklar, çayırlar, göl ve nehir kenarlarında da bulunurlar. Üreyen bireyler yuvalarını, yüksek verimli tarım arazilerinde, 10 cm’den kısa otların olduğu alanlara inşa ederler.

h%C3%BCseyinkarasu_edited.jpg

Solucanlar, küçük balıklar, tohumlar ve diğer bitki materyalleri kızkuşunun diyetinin büyük bir kısmını oluşturur. Özellikle solucanlar yavrular için önemli bir besin kaynağıdır.

Fotoğraf: Kemal Sondaş

Fotoğraf: Gökhan Coral

Fotoğraf: Hüseyin Karasu

Üreme

Üreme dönemi, Mart ayının başında akrobatik kur uçuşlarıyla başlamakta ve Haziran ayına kadar devam etmektedir. Yuvalar zemine açılan bir oyuk içine inşa edilmektedir. Yumurta sayısı 4-5 arası değişmektedir. 22-28 gün süren kuluçka sonrasında yavrular yumurtadan çıkmaktadır.

K. Halit Uzun.jpg
nizam2.jpg
nizam4.jpg

Fotoğraf: Halit Uzun

Fotoğraf: Nizamettin Yavuz

Fotoğraf: Nizamettin Yavuz

Türe Yönelik Tehditler

Popülasyon azalma eğilimindedir. Bu azalmanın, yoğunlaşan arazi ve pestisit kullanımı, değişen tarım uygulamaları, sulak alanların drenaj edilmesi ve yumurta toplanması kaynaklı olduğu bilinmektedir. Türün üreme takvimi ilkbahar tarla ekimi faaliyetleri ile çakışmakta, bu durum yumurtaların ve yavruların tarım makineleri nedeniyle zarar görmesine neden olabilmektedir. Bunun yanı sıra, tarım alanları ve otlaklara yerleştirilen manda, inek ve koyun gibi büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar, yuvaların ezilme oranını arttırmaktadır. 

nizam7.jpg

Fotoğraf: Nizamettin Yavuz

Kaynaklar

  • BirdLife International (2021) Species factsheet: Vanellus vanellus

  • Erciyas Yavuz, K. (2011). Önemli Bir Doğa Alanı: Kızılırmak Deltası. Samsun Sempozyumu

  • Hustings, F., & van Dijk, K. (1992). Bird census in the Kizilirmak delta, Turkey, in spring 1992. WIWO-report 45, Zeist.

  • Svensson, L., Mullarney, K., & Zetterström, D. (2010). Collins Bird Guide 2nd edition. British Birds, 103, 248-252.